فرهنگ و اندیشه ریاضی

فرهنگ و اندیشه ریاضی

مهندس‌الملک: پل میان گذشته و آیندهٔ آموزش ریاضیات در ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
انگلستان، دانشگاه جان مورز لیورپول
چکیده
اگر‌چه عنوان این مقاله نام «مهندس‌الملک» را در خود دارد، هدف اصلی مقاله نه زندگی خود او و نه ریاضیات او است. شخصیت او را معرفی خواهم کرد و امیدوارم به‌درستی نقش او را در ورود ایران به دنیای ریاضیات نوین برای خواننده روشن کنم. در‌واقع ارتباط  مهندس‌الملک با دارالفنون، هم در مقام دانش‌آموز و هم بعد‌ها در مقام معلم، و ارتباط او با فضای ریاضی خارج از دارالفنون او را تبدیل به پنجره‌ای می‌کند به مهم‌ترین مقطع در تاریخ ریاضی ایران؛ زمانی که ریاضیات ایران در حال جدا شدن از سنت‌های ریاضیات کلامی و ورود به دنیای نوین ریاضیات نمادی بود. در این مقاله برای اولین بار از این پنجره به آن مقطع تاریخ و نقش‌آفرینان اصلی آن نگاهی انداخته می‌شود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


[1] اصغری، امیر، عبدالغفار اصفهانی کیست؟ (مشاهده شده در تاریخ بهمن 1403)، در https://amirasghari.com/mirza.
[2] اصغری، امیر، مهندس الممالک غفاری: تنهاترین ریاضی‌دان تاریخ، فرهنگ و اندیشۀ ریاضی، 42 (1402)، شماره 2، 221-263.
[3] اصفهانی، ملا علی محمد، تکمله العیون، دانشگاه تهران، شماره نسخه ۱/۳۵۵۲-ف، ق ۱۲۹۳.
[4] بازرگان، مهدی، شصت سال خدمت و مقاومت ج اول، مؤسسه خدمات فرهنگی رسا، تهران، ۱۳۷۷.
[5] بامداد، مهدی، شرح حال رجال ایران در قرن ۱۲ و ۱۳ هجری، ج ۶، زوار، تهران، ۱۳۴۷.
[6] بیرشک، احمد، هندسه ترسیمی و رقومی، انتشارات دانشگاه تهران، تهران، ۱۳۲۸.
[7] زندگینامه و خدمات علمی و فرهنگی احمد بیرشک، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، تهران، ۱۳۸۵.
[8] زندگینامه و خدمات علمی و فرهنگی دکتر محمود نجم‌آبادی، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، تهران، ۱۳۸۵.
[9] کریمیان، علی، میرزا رضا مهندس‌باشی از نخستین مهندسان ایرانی در عصر قاجار، گنجینه اسناد، ۴۴ (۱۳۸۰)، ۵۷-۴۴.
[10] صدیق، عیسی، یادگار عمر، ج اول، شرکت سهامی طبع کتاب، تهران، ۱۳۴۰.
[11] نجم‌الدوله، عبدالغفار، بدایه الجبر: اصول جبر و مقابله نظری و عملی و ابتدایی، بی‌جا، بی‌نا، ۱۲۸۰.
[12] نجم‌الدوله، عبدالغفار، کنایه الجغرافی جدید: مخصوص مدرسه مبارکه دارالفنون و سایر مدارس علمیه ابتدایی، بی‌جا، ق ۱۳۱۹.
[13] نجمی تبریزی، رضا، اطلس تازه جغرافی عهد جدید، شناسه ۲۴۶۵، کتابخانه آیت‌الله العظمی بروجردی، چاپ سنگی، ق ۱۳۱۹.
[14] نجمی تبریزی، رضا، اصول علم جغرافیا دوره ابتدائی (برای شاگردان مدارس ابتدائی‌های ایران)، کتابخانه علمیه مظفریه، طهران، ق ۱۳۳۷.
[15] نجمی تبریزی، رضا، خدمتگزاران قدیم و صمیم فرهنگ، آموزش و پرورش (تعلیم و تربیت)، ۲ (۱۳۳۱)، شماره ۳، ۱۶۰-۱۶۳.
[16] نجمی تبریزی، رضا، اصول هندسه، دوره ابتدایی (برای شاگردان مدارس ابتدائی‌ها موافق دروس جدید)، مطبعه میرزا علی اصغر، طهران، ق ۱۳۲۷.
[17] نجمی تبریزی، رضا، حل المسائل الجبریه: از ابتدای جبر و مقابله تا اواخر درجات عالیه: برای مشق شاگردان مدارس علمیه، بی‌نا، طهران، ق ۱۳۲۳.
[18] نجمی تبریزی، رضا، هندسه متوسطه دوره اول جلد اول هندسه مسطحه: مخصوص سال اول و دوم دبیرستان‌ها، شرکت چاپ رنگین، طهران، ۱۳۱۷.
[19] Bombieri, E., van der Poorten, A. J., Continued fractions of algebraic numbers, in Computational Algebra and Number Theory, Springer Netherlands, Dordrecht, 1992, 137-152.
[20] Lagrange, J. L., De la résolution des équations numériques de tous les degrés, Duprat, An VI, Paris, 1798.
[21] Vincent, Sur la résolution des équations numériques, J. Math. Pures Appl., 1 (1836), 341-372.

  • تاریخ دریافت 07 بهمن 1403
  • تاریخ بازنگری 16 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش 17 بهمن 1403
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1403