فرهنگ و اندیشه ریاضی

فرهنگ و اندیشه ریاضی

نوزده ‌سال «نشر ریاضی»: گفت‌وگویی با سیاوش شهشهانی، محمدقاسم وحیدی اصل، و سیامک کاظمی

نوع مقاله : مقاله ترویجی

نویسنده
دانشگاه زنجان، گروه ریاضی
10.30504/mct.2026.1607.2132
چکیده
نزدیک به یک قرن از انتشار مجلات فارسی در حوزه ریاضیات می‌گذرد. این مجلات، مانند ستارگانی، درخشیدند و سپس محو شدند. در میان آن‌ها، یک مجله، ‏با هر معیار کمّی و کیفی، از دیگران متمایز است: مجلهٔ «نشر ریاضی». این مجله در فروردین ۱۳۶۷ توسط مرکز نشر دانشگاهی منتشر شد. هدف بنیانگذاران آن فراهم آوردن «نوعی متکامل‌تر و مدرن‌تر از مجلات برای دانشجویان کارشناسی و کارشناسی ارشد ریاضیات و تمام علاقه‌مندان در این سطح بود. مجله‌ای که از امکانات ویرایشی و فنیِ حرفه‌ای بهره می‌برد و با زبانی ویرایش‌‌شده و تا حد امکان دقیق، به انتشار مطالبی می‌پرداخت که پیشرفت‌های جدید، شاخه‌های نوین، و همچنین جنبه‌های کاربردی، تاریخی و فلسفی ریاضیات را معرفی می‌کرد. این اقدام همچنین گامی برای ارتقای سطح زبان فارسی در نگارش ریاضی، ‏هم در ترجمه و گاه در تألیف مقالات توصیفی بود». در این مقاله ضمن گفت‌وگویی با سه نفر از اعضای اصلی «هیئت ویراستاران» مجله تاریخچه‌ای از چگونگی تأسیس و اصول حاکم بر مجله و رموز موفقیت آن را بررسی می‌کنیم و‏، در پایان‏، فهرست جامعی از کارنامهٔ نوزده‌سالهٔ آن را می‌آوریم.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


[۱] آلبر، پیر؛ ترو، فرناندو، تا ریخ مطبوعات جهان، ترجمۀ هوشنگ فرخجسته، پاسارگاد، تهران، ۱۳۶۲.
[۲] اصغری، امیرحسین، پروژۀ آدمها و ریاضیات: یحیی تابش (۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۱) [فایل ویدئویی]، در
https://www.youtube.com/watch?v=a8dMRNfW6eI
[۳] برادران خسروشاهی، غلامرضا، جای خالی ریاضیات، نشر ریاضی، ۱ (۱۳۶۷)، شماره ۱، ۱۹-۲۳.
[۴] بهزاد، مهدی، سخن مدیر مسؤول، نشر ریاضی، ۲ (۱۳۶۸)، شماره ۳، ۱۶۶.
[۵] پروین، ناصرالدین، تاریخ روزنامه‌نگاری ایرانیان و دیگر پارسی‌نویسان، ج ۱، مرکز نشر دانشگاهی، تهران، ۱۳۷۷.
[۶] تابش، یحیی؛ صفری، پدرام؛ لاجوردی، کاوه، شصت سالگی سیاوش شهشهانی، چاپخانه دانشگاه صنعتی شریف، تهران، ۱۳۸۱.
[۷] زارع، بیژن، تاریخچه مجلات علمی‑تخصصی در ایران، رسانه، ۱۰ (۱۳۷۸)، ۴۸-۵۳.
[۸] سرآغاز، نشر ریاضی، ۱ (۱۳۶۷)، شماره ۳، ۲.
[۹] شهشهانی، سیاوش، ویژه‌نامۀ براؤر، نشر ریاضی، ۹ (۱۳۷۶)، شماره ۱، ۳-۴.
[۱۰] شاهرضایی، محسن، بهزاد، دیبایه، تهران، ۱۴۰۰.
[۱۱] عذر تأخیر، نشر ریاضی، ۱۵-۱۶ (۱۳۷۶)، شماره ۱و ۲، ۲.
[۱۲] فراستخواه، مقصود، سرگذشت و سوانح دانشگاه در ایران، مؤسسه خدمات فرهنگی رسا، تهران، ۱۳۸۸.
[۱۳] قاسملو، فرید، رهیافتی به تاریخ ریاضیات در ایران معاصر، انتشارات فاطمی، تهران، ۱۳۹۶.
[14] قاسمى، سید فرید، اولین هاى مطبوعات إیران، نشر آبى، تهران، ١٣٨٣،
[۱۵] قاسمی، سید فرید، تاریخ مطبوعات ایران، انتشارات ثانیه، تهران، ۱۳۹۵.
[۱۶] کاظمی، سیامک، همایون معین و دوران رونق ویرایش، فرهنگ و اندیشه ریاضی، ۴۳ (۱۴۰۳)، شماره ۲، ۳۱۰-۳۰۳.
[۱۷] کمیتۀ تاریخ شفاهی، دفتر اول: مصاحبه با دکتر سیاوش شهشهانی، انجمن ریاضی ایران، ۱۴۰۲؛ در
https://fa.ims.ir/wp-content/uploads/2024/02/Tarikh-Shafahi-
Dr-Shahshani.pdf
[۱۸] کمیتۀ تاریخ شفاهی، دفتر دوم: مصاحبه با دکتر غلامرضا خسروشاهی، انجمن‌ریاضی‌ایران، ۱۴۰۱-۱۴۰۴؛ در
https://fa.ims.ir/wp-content/uploads/2025/11/Khosrowshahi2505
04FINAL020704.pdf
١٩[] لاجوردى، کاوه، در وصف ومدح شهشهانى، (١٢ خرداه ١٣٩١) [فرسته وب‌نوشت]، در
https://blog.kaavelajevardi.com/2012/06/
[۲۰] لروند، حامد، گردآورنده، نکوداشت آقای دکتر رجالی، دانشگاه مازندران، ۱۴۰۱.
[21]    محیط طباطبائى،    [استاد]    سید محمد، تاریخ تحلیلى مطبو عات ایران، مؤسسه    انتشارات بعشت،    تهران، ١٣٦٦،
[۲۲]    مقصودی،    سعید،    اصلاحیۀ    «میراث چهل‌ساله»، فرهنگ و اندیشۀ    ریاضی، ۴۳    (۱۴۰۳)، شماره    ۱،    ۲۷۱.
[23]    مقصودى،    سعید،    یادى از    «جنک ریاضى دانشجو»: گفت‌وگویى    با غلامرضا    خسروشاهى و بهزاد    منوجهریان،
فرهنگ و    اندیشۀ    ریاضی،    ۴۳ (۱۴۰۳)، شماره ۲، ۱۸۵-۲۱۵.
[۲۴] مقصودی، سعید، یک عمر ترجمه و ویراستاری ریاضیات، خبرنامۀ انجمن ریاضی ایران، ۱۷۲ (۱۴۰۱)، ۱۵-۲۹.
[۲۵] مقصودی، سعید، احتمال‌دانی دلبستۀ ر یاضیات: گفتگویی با دکتر محمدقاسم وحیدی‌اصل، خبرنامۀ انجمن ریاضی ایران، ۱۷۳ (۱۴۰۱)، ۳-۲۷.
[۲۶] مقصودی، سعید، میراث چهل‌ساله، فرهنگ و اندیشۀ ریاضی، ۷۰ (۱۴۰۱)، ۱-۴۶.
[27]ملایى توانى، علیرضا، دکتز مهدى بهزاد در صحنه رباضیات، نگارستان اندیشه، تهران، ٠١٤٠١
[۲۸] منوچهریان، بهزاد؛ قاسملو، فرید، مستندسازی تا ریخ ریاضیات در ایران معاصر، ج ۴، انتشارات پارسنامه، تهران، ۱۴۰۲.
[۲۹] میرزایی، محمد و محسن رستمی و دیگران، روزگار شریف، ج ۱، دانشگاه صنعتی شریف، مؤسسه انتشارات علمی، تهران، ۱۳۹۵.
[۳۰] نجفی، ابوالحسن، خدمات غیرقابل انکار پورجوادی در مرکز نشر دانشگاهی، نشریه بخارا، (۱۱۱) ۱۳۹۵، ۳۵۶-۳۵۱.
[۳۱] یادنامه‌ای برای سپاس از یحیی تابش، پیوست، شهریور۱۴۰۳، در
https://peivast.com/wp-content/uploads/Tabesh-Matn.pdf

  • تاریخ دریافت 26 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش 10 آذر 1404
  • تاریخ انتشار 01 مهر 1404